Sentòm psikoz: Kijan pou ede nan yon ijans
Phillip L. Rice, Jr., MD
Si w avèk yon moun ki k ap fè yon epizòd psikoz, li trè enpòtan pou pa agrave konpòtman iregilye ki ka vin danjere.
Doktè Phillip L. Rice, Jr., MD, chèz medsin ijans nan Salem Hospital nan Mass General Brigham, revize sentòm ak siy psikoz lakay granmoun epi li bay kèk etap enpòtan ou ka pran pou kenbe tout moun an sekirite.
Kisa ki psikoz?
Psikoz se yon eta mantal kote yon moun aji yon fason ki montre li dekonekte ak reyalite a. Yo ka gen sentòm tankou alisinasyon oswa delizyon, ki gen ladan l wè oswa tande bagay ki pa la. Yo ka eksprime kwayans nan bagay yo konnen ki pa vre. Yo ka kwè yo nan yon misyon espesyal oswa yo gen pouvwa oswa konesans espesyal ke lòt moun pa genyen.
Etap 1: Evalye siy psikoz lakay granmoun.
Moun ki gen psikoz anjeneral aji yon fason ki eksite ak ensèten ki ka rive jiska panik. Si w kwè yon moun ou avèk li ap fè eksperyans sentòm psikoz, verifye siy komen sa yo:
Siy ak sentòm psikoz
- Sèvi ak lapawòl rapid oswa ki ralanti
- Sèvi ak langaj ki pa gen sans oswa ki pa byen konstwi
- Chanje sijè souvan
- Eksprime kwayans ki pa reyalis
- Gen difikilte ak memwa
- Pèsevwa vizyon oswa son ki pa la
- Gen difikilte pou konsantre oswa kenbe atansyon
Yon epizòd psikoz ka fè moun pè. Men eseye sonje ke souvan moun k ap viv sa a pi pè pase w. Eseye rete toujou prezan epi mande èd lè w santi li kòrèk pou w fè sa.
Phillip L. Rice, Jr., MD
- Doktè Medsin Ijans nan Mass General Brigham
Etap 2: Kenbe yon atitid kalm epi ofri sipò pandan yon epizòd psikoz.
Epizòd psikoz yo ka souvan deklanche pa laperèz ak enkyetid. Moun lan ka ap reyaji ak yon santiman ensètitid sou kote li ye oswa sou sa k ap pase nan moman an, oswa li ka ap montre sentòm yon twoub sante mantal ki pi konplèks. Bagay ki pi enpòtan ou ka fè lè w wè yon moun ap fè yon epizòd psikoz se rekonèt li epi sipòte moun lan. Swiv etap sa yo pou eseye kenbe yon sitiyasyon enprevizib anba kontwòl:
Sa pou w fè:
- Rete kalm epi aji avèk jantiyès.
- Koute moun lan epi prete atansyon sou pawòl li.
- Montre konpasyon ak konpreyansyon.
- Dakò avèk moun lan ak valide detrès oswa fristrasyon moun lan.
Sa pou pa fè, pa:
- Agrave sitiyasyon an lè w konfwonte moun lan, diskite, oswa kritike li.
- Jije oswa pa dakò avèk kwayans oswa pèsepsyon moun lan.
Etap 3: Rele 9-1-1 pou jwenn èd.
Si yon epizòd psikoz vin vyolan oswa danjere, rele 9-1-1. Si li poko rive nan pwen sa a, gen liy asistans sante mantal ki disponib. Yo jere sitiyasyon an tan reyèl tankou epizòd psikoz.
Si ou bezwen èd ann Anglè oswa an espamyòl, rele 1-800-662-HELP.
Nimewo sa a se Liy Asistans Sante Mantal SAMHSA, Administrasyon Sèvis Sante Mantal ak Abi Sibstans. Pwofesyonèl ki resevwa fòmasyon ka evalye sitiyasyon ou epi dirije ou nan yon sèvis oswa yon ajans ki ka ede nan yon ijans. Sèvis sa a gratis epi li disponib ann Anglè ak an espanyòl.
Kòz psikoz nan granmoun
Chak ka psikoz diferan. Psikoz se yon sentòm, se pa yon maladi, epi souvan kòz la ka pa klè.
Psikoz pa ra. Jiska 3 sou 100 moun pral fè yon epizòd psikoz nan yon moman nan lavi yo. Souvan psikoz kòmanse nan fen adolesans oswa nan laj 20 lane, epi apeprè 100 000 jèn moun fè eksperyans psikoz chak ane nan Etazini. Granmoun ki gen demans oswa lòt maladi newolojik ka gen plis risk pou fè psikoz tou.
Gen plizyè bagay ki asosye ak kòmansman yon epizòd psikoz. Yon epizòd ka rive kòm yon reyaksyon a kondisyon oswa evènman imedyat. Oswa li ka rezilta yon kondisyon sante mantal. Kondisyon sante mantal ki ka lakòz psikoz se:
- Eskizofreni
- Twoub bipolè
- Twoub eskizoafektif
- Depresyon
Ki sa ki ka deklanche yon epizòd psikoz?
Psikoz ka deklanche pa yon pakèt faktè mantal, fizik, ak emosyonèl, tankou kondisyon sante mantal yo mansyone pi wo a. Nenpòt nan kòz sa yo ka kontribye tou pou deklanche yon epizòd psikoz:
- Maladi fizik oswa blesi, tankou gwo lafyèv
- Chòk mantal oswa emosyonèl imedya oswa pase
- Timè nan sèvo
- Stroke (konjesyon serebral)
- Konsomasyon dwòg oswa alkòl
- Reyaksyon a medikaman
- Anpwazònman ak plon oswa mèki
Lòt siy avètisman psikoz
Yon moun ka montre chanjman nan konpòtman anvan yon epizòd psikoz ki ka di anpil bagay. Kèk siy avètisman ta ka gen ladan:
- Aji avèk paranoya oswa ak yon lè sispèk
- Gen pwoblèm pou dòmi
- Gen pwoblèm pou panse oswa kominike klèman oswa lojikman (pwoblèm lapawòl, poz)
- Pase plis tan pou kont ou; retire tèt ou sosyalman
- Gen santiman etranj oswa pa gen okenn santiman ditou
- Montre yon mank de swen sou pwòpte oswa ijyèn pèsonèl
- Difikilte pou fè diferans ant fantezi ak reyalite
- Montre yon bès toudenkou nan nòt oswa pèfòmans travay
Jere yon ijans psikoz
Yon epizòd psikotik ka santi twoublan epi enprevizib pou tout moun ki nan sitiyasyon an. Men, sonje li pwobableman pi efreyan toujou pou moun k ap viv eksperyans sa a li menm. Rete kalm, koute, epi pa agrave sitiyasyon an. Si ou kapab, fè tout sa w kapab pou rete yon prezans ki kalman epi evite sitiyasyon an vin pi mal.