Reyalite ak mit sou epilepsi
857-282-4900
Rele Enstiti Syans Newolojik Mass General Brigham nan 857-282-4900.
Lè anpil moun panse ak epilepsi, yo panse ak kriz ki pa ka kontwole. Yo ka sipoze moun ki gen epilepsi pa ka gen yon travay regilye, ale nan yon lekòl òdinè oswa kondui yon machin akoz epilepsi yo.
“Verite a se ke pifò moun ki gen epilepsi viv yon lavi nòmal anpil, menm jan ak moun ki pa gen epilepsi,” se sa Rani Sarkis, MD, MSc, yon newològ ak espesyalis nan epilepsi nan Enstiti Syans Newolojik Mass General Brigham eksplike. Doktè Sarkis pran swen pasyan nan Brigham and Women’s Hospital.
Anba a, Doktè Sarkis demanti kèk mit sou epilepsi nan reponn kesyon komen ki gen rapò ak kondisyon an.
Èske epilepsi kontajye?
Non, epilepsi pa kontajye tankou rim komen oswa grip. Epilepsi se yon maladi nan sèvo ki afekte moun tout laj, tout ras, tout sèks, ak tout orijin etnik. Ou pa ka “pran” epilepsi nan men yon lòt moun.
Sepandan, epilepsi ka jenetik. Ou ka gen plis chans pou w devlope maladi a si ou gen moun nan fanmi w ki te gen epilepsi. Menm si paran w yo pa genyen l, ou ka devlope epilepsi akoz yon chanjman nan youn nan jèn ou yo — kòd inik ki fè chak nan nou sa nou ye a. Yon chanjman nan jèn ta ka fè w gen plis chans pou fè kriz.
“Epilepsi ka devlope nan nenpòt laj, epi nou pa toujou konnen kòz li,” se sa Doktè Sarkis di. Kèk kòz posib epilepsi enkli:
- Enfeksyon nan sèvo
- Kòz jenetik
- Chòk nan tèt, tankou blesi nan sèvo akoz yon chòk (TBI)
- Konjesyon serebral
- Maladi Alzheimer
- Timè nan sèvo
Èske epilepsi se yon maladi mantal?
Epilepsi pa yon maladi mantal. Se yon maladi nan sèvo ki ka afekte nenpòt moun kèlkeswa sante mantal yo, menm jan ak esklewoz an plak oswa maladi Parkinson.
Nan kèk ka, epilepsi ka kontribye nan reta nan devlopman timoun si yo fè kriz ki pa kontwole depi lè yo piti. Epilepsi ka afekte memwa ak kapasite pou rete konsantre tou.
Malgre viv ak epilepsi ka pote defi ki afekte sante mantal ou, sa diferan de maladi a li menm. Li komen pou moun ki gen epilepsi gen depresyon oswa enkyetid. Si yon moun ou konnen gen epilepsi epi li ta renmen jwenn sipò, ekip k ap ba li swen pou epilepsi a ka ede l jwenn swen li bezwen.
Èske epilepsi se yon andikap?
Epilepsi pa yon andikap poukont li, men Lwa Ameriken pou Moun ki gen Andikap (ADA) konsidere yon moun ki gen epilepsi kòm yon moun ki gen yon andikap si sa afekte yon aspè enpòtan nan lavi li anpil, tankou kapasite li pou travay. Pifò moun ki gen epilepsi kapab viv yon lavi nòmal avèk èd ekip swen yo pou kontwole kriz yo ak nenpòt efè segondè medikaman yo ka bay.
Gen kèk ka epilepsi ki ka kalifye pou benefis andikap. Sentòm ou yo dwe afekte kapasite w pou travay pandan yon sèten peryòd tan, menm si w ap pran medikaman ekip swen w lan te preskri a.
Èske moun ki gen epilepsi ka kondwi?
Moun ki gen epilepsi ka kondui nan sèten sitiyasyon, lè kriz yo anba kontwòl.
Ozetazini, chak eta gen lwa diferan ki deside si moun ki gen kondisyon medikal tankou epilepsi ka kondui. Sa a se pou evite yon moun fè yon kriz pandan l ap kondui epi lakòz domaj oswa blese tèt li oswa lòt moun.
Eta yo anjeneral egzije pou yon moun ki gen epilepsi pa fè kriz pandan yon sèten tan anvan li ka kondui. Moun nan ka bezwen bay yon rapò doktè li tou, petèt pandan tout tan li gen lisans kondui li.
Èske moun ki gen epilepsi ka fè pitit oswa gen yon travay regilye?
Wi, moun ki gen epilepsi ka fè pitit, epi yo ka travay nan anpil domèn diferan.
“Piske estrès souvan deklanche kriz, gen kèk moun ki ka panse moun ki gen epilepsi pa ka jere fè pitit oswa gen yon travay regilye,” Doktè Sarkis eksplike. “Sa a pa vre. Yo souvan kapab jwenn bon medikaman pou kontwole kriz yo epi jwenn fason ki an sante pou jere estrès.”
Moun ki gen epilepsi travay nan anpil pwofesyon diferan. Gen sèten travay moun ki gen epilepsi ka pa kapab fè akoz pwoblèm sekirite, tankou travay kòm pilòt yon avyon. Sepandan, konpayi yo ka fè aranjman pou moun ki gen epilepsi fè travay yo si sa nesesè.
Anpil moun ki gen epilepsi gen pitit tou. Fanm ak moun yo te deklare fi lè yo fèt (AFAB) ki gen epilepsi ka chwazi vin ansent. Ekip swen epilepsi yo ede kenbe kriz yo anba kontwòl anvan ak pandan gwosès la pou anpeche konplikasyon. Ekip la ka gide tou nenpòt chanjman medikaman ki nesesè anvan gwosès la, paske kèk medikaman ka ogmante risk domaj nesans. Yo ka diskite tou ak ekip yo si yo gen yon pi gwo chans pou yo transmèt epilepsi bay pitit yo. Epilepsi pa ta dwe anpeche fanm yo kapab bay tete.
Èske yon timoun ki gen epilepsi ka ale nan yon lekòl òdinè?
Wi, pifò timoun ki gen epilepsi ale lekòl. Yo jwenn bon nòt epi yo patisipe nan aktivite menm jan ak timoun ki pa gen epilepsi, men yo ka fè fas ak plis defi.
Si ou se paran yon timoun ki gen epilepsi, ou ka fè lekòl la ak pwofesè pitit ou a konnen pitit ou a gen epilepsi. Sa ede asire yo konnen kisa pou yo fè si pitit ou a fè yon kriz oswa si li bezwen pran medikaman li nan lekòl la. Yo kapab fè aranjman pou pitit ou a tou si sa nesesè.
Estigmatizasyon ki antoure epilepsi a se yon bagay ki reyèl anpil. Anpil moun ki gen epilepsi, oswa moun ki gen moun yo renmen ki gen epilepsi, santi yo bezwen plis konsyantizasyon. Pale sou sa se yon premye etap enpòtan.
Rani Sarkis, MD, MSc
- Neurologist, Mass General Brigham Neuroscience Institute
Èske ou ka vale lang ou pandan yon kriz?
Non — li enposib pou vale pwòp lang ou, menm pandan yon kriz. “Sa a se yon mit komen sou epilepsi, men lang ou tache ak anba bouch ou,” se sa Doktè Sarkis di. “Li fizikman enposib pou vale l.”
Gen kèk moun ki ka enkyete yo paske lang yon moun ta ka bloke pasaj lè moun sa a pandan l ap fè yon kriz. Sa a tou pa posib. Ou pa dwe fè reyanimasyon bouch a bouch (CPR) sou yon moun pandan l ap fè yon kriz.
Èske ou ta dwe mete yon bagay nan bouch yon moun pandan yon kriz?
Si yon moun ap fè yon kriz, pa mete anyen nan bouch li. Sa ka blese dan yo, jansiv yo, oswa machwè yo, oswa yo ta ka vale objè a aksidantèlman. Ou pa ta dwe eseye kenbe moun nan imobilize nonplis, paske sa ka fè li mal oswa fè ou mal.
Pifò kriz dire kèk segonn oswa kèk minit. Men sa ou ka fè pou ede si yon moun ap fè yon kriz:
- Ak anpil prekosyon, ede moun nan kouche atè.
- Mete moun nan kouche sou kote.
- Retire nenpòt rad oswa bijou ki ka blese moun nan oswa anpeche l respire.
- Fè moun yo soti nan zòn nan epi retire bagay ki ladan l.
- Jwenn yon bagay mou pou mete anba tèt li.
- Rete avèk moun nan jiskaske kriz la fini. Yon fwa moun nan santi l retounen nòmal, rele yon zanmi oswa yon manm fanmi li, oswa yon taksi oswa yon sèvis transpò pataje, pou vin chèche l epi asire w li rive lakay li an sekirite.
Èske yo ka geri epilepsi?
Yo pa ka geri epilepsi nèt, men avèk èd ekip swen ou a, ou ka kontwole kriz ou yo. Anpil moun ki gen epilepsi ka viv yon lavi konplè, menm jan ak lòt moun. Moun ki gen epilepsi ka menm vin pa fè kriz ankò grasa tretman tankou medikaman.
“Medikaman kont kriz se jeneralman fason nou trete epilepsi. Men gen anpil diferan kalite medikaman, epi chak ka gen diferan efè segondè,” se sa Doktè Sarkis eksplike. “Sa ka pran kèk tan pou jwenn sa ki mache pi byen pou ou. Chanjman nan fason w viv kapab diminye risk kriz ou tou.”
Nan kèk ka, medikaman pa kontwole kriz epilepsi yo. Operasyon nan sèvo se yon lòt opsyon ou ka pale ak ekip swen ou a.
Diminye mit ak estigmatizasyon sou epilepsi
Fondasyon Epilepsi a ak Sant pou Kontwòl ak Prevansyon Maladi (CDC) ofri resous edikatif ki ede moun konprann epilepsi epi fè mit komen yo disparèt.
“Estigmatizasyon ki antoure epilepsi a se yon bagay ki reyèl anpil,” se sa Doktè Sarkis di. “Anpil moun ki gen epilepsi, oswa moun ki gen moun ou renmen ki gen epilepsi, santi li nesesè pou ogmante konsyantizasyon. Pale sou sa se yon premye etap enpòtan.”