Epilepsi se yon maladi nan sèvo ki responsab kriz repete, ki pa pwovoke, ki ka deranje lavi chak jou ak sante w. Kondisyon an afekte moun tout laj, tout ras, tout sèks, ak tout orijin etnik. Li rive lè newòn yo, selil nan sèvo a ki kontwole aksyon yo, voye move siyal elektrik, epi deklanche kriz.
Si yo te dyagnostike w ak epilepsi, gen anpil opsyon tretman ak estrateji ki ka ede w jere sentòm yo. Pandan gen anpil mit sou epilepsi, pifò moun ka jere kondisyon an byen epi mennen yon vi ki satisfè.
“Paske sa a se yon maladi newolojik ki pa gen gerizon pou kèk moun, epi jiska yon tyè nan moun yo pa ka kontwole kriz yo ak medikaman, enfòmasyon ou pote bay ekip swen sante w la esansyèl pou tretman endividyèl ou,” Rani Sarkis, MD, Msc, yon newològ ak espesyalis epilepsi nan Mass General Brigham Neuroscience Institute di. Doktè Sarkis pran swen pasyan yo nan Brigham and Women’s Hospital.
Nan atik sa a, Doktè Sarkis dekri kijan chanjman nan stil lavi ak tretman ki adapte yo ka ede w jere sentòm epilepsi.
Suiv plan tretman epilepsi w la.
Li enpòtan pou suiv plan tretman newològ ou a te etabli. Si ou poko rankontre ak yon newològ, pale ak founisè swen prensipal (PCP) ou. Yo ka ede w jwenn yon newològ tou pre w.
Chak moun ak chak sèvo inik, kidonk tretman diferan ka mache pou moun diferan. Plan tretman ou a ka gen ladan l:
Medikaman
Medikaman kont kriz se estrateji ki pi komen pou trete epilepsi. Gen plis pase 40 medikaman diferan, epi tout gen avantaj ak efè segondè diferan.
Gen anpil faktè ki enfliyanse chwa medikaman an. Sa yo enkli:
- Kalite epilepsi ou genyen an
- Efè segondè potansyèl medikaman
- Entèraksyon posib ak nenpòt lòt medikaman ou pran
- Gen yon kondisyon sante kache ki ta ka vin pi mal ak yon medikaman espesifik
- Planifye yon gwosès ak epilepsi
Doktè ou ka eseye plizyè medikaman oswa tretman pou jwenn sa ki mache pi byen pou ou epi ki pa gen yon enpak negatif sou kalite lavi ou.
“Lè ou kòmanse pran medikaman, sa chanje chimi sèvo ou,” Doktè Sarkis eksplike. “Fè doktè ou konnen ki efè segondè ou santi, si genyen, lè w ap eseye diferan medikaman.”
Fanm k ap pran medikaman kont kriz pou epilepsi.
Medikaman kont kriz se tretman epilepsi ki pi komen.
Operasyon
Si medikaman pa kontwole kriz ou yo, yon lòt opsyon se fè yon operasyon nan sèvo.
Gen 2 kalite operasyon nan sèvo:
- Operasyon rezektif: Se lè yon chirijyen nan sèvo retire yon pati nan sèvo a. Ekip swen epilepsi ou a idantifye an premye zòn egzak nan sèvo a kote kriz yo soti, epi apre sa yo deside si yo ka retire li san danje. Doktè epilepsi ou ak chirijyen nan sèvo ou diskite sou risk ak benefis operasyon sa a avèk ou. Yo ka pataje chans pou yon gerizon, oswa chans pou amelyorasyon nan frekans kriz yo.
- Aparèy pou newostimilasyon. Gen plizyè aparèy ki disponib ki sanble ak stimilatè kadyak (pacemaker). Aparèy sa yo, tankou sa yo itilize nan stimilasyon nan sèvo pwofon, ka voye siyal elektrik nan sèvo a epi redui frekans kriz yo.
Kijan pou jere epilepsi ak chanjman nan stil lavi ki an sante
Chanjman sa yo nan woutin chak jou w ka ede w rete an sante epi redui risk kriz yo:
- Dòmi ase. Dòmi enpòtan pou sante jeneral ou, enkli sante sèvo a. Move dòmi ka deklanche kriz. Dòmi omwen 7 a 8 èdtan chak swa pou amelyore sante sèvo a epi suiv konsèy sa yo pou dòmi pi byen.
- Pran medikaman w jan yo preskri a. Etabli yon plan medikaman pou w pa rate okenn dòz.
- Manje yon rejim alimantè ki an sante. Rejim ki rich nan nwa, fwi, ak legim yo konnen kòm bon pou sante sèvo a. Nan pasyan ki gen epilepsi ki pa reponn ak medikaman, gen sèten rejim ki ka eseye an kowòdinasyon ak yon nitrisyonis. Sa yo enkli rejim ki gen anpil grès ak pwoteyin epi ki ba nan idrat kabòn. Pa egzanp, rejim ketojèn nan fòse kò a sèvi ak grès kòm sous enèji olye idrat kabòn, epi li ka ede diminye kriz yo lakay kèk moun. Manje ki gen anpil grès, tankou bè, krèm fwete epè, ak luil, fè pati rejim alimantè ketojèn la.
- Evite sibstans ki ka deklanche kriz, tankou alkòl, medikaman sou preskripsyon yo itilize san rekòmandasyon, oswa dwòg ilegal tankou kokayin, anfetamin, ak sèten opyioyid yo. Lè w gen dout sou yon nouvo medikaman, kontakte doktè w.
- Pran swen sante kadyovaskilè w lè wevite fimen epi kontwole sik nan san w, kolestewòl, ak tansyon sib ou.
- Rete aktif. Egzèsis ka ede amelyore sante sèvo a epi mennen nan lòt avantaj sante sou tan.
- Pran swen sante mantal ou epi chèche yon terapis oswa yon sikyat si w nan difikilte.
- Kenbe nan tèt ou Epilepsy Foundation gen resous edikatif, ak gwoup sipò ki disponib pou ou.
Rezon nimewo 1 pou pale sou epilepsi ou se sekirite ou. Li ka enpòtan anpil pou fè fanmi w, kòlèg travay ou, oswa lòt pwofesyonèl—tankou ekipaj avyon oswa dantis ou—konnen ou ka fè kriz.
Rani A. Sarkis, MD, MSc
- Newològ, Mass General Brigham
Pataje nouvo sentòm epilepsi ak newològ ou.
Chak ka inik, kidonk sentòm yo souvan varye. Menm apre yo fin dyagnostike ou, li enpòtan pou fè doktè ou konnen nenpòt nouvo sentòm oswa kriz ou fè. Sa ap ede asire ou resevwa tretman ki pi apwopriye a epi konprann kondisyon ou pi byen. Si ou fè kriz oswa ou gen lòt sentòm, travay ansanm ak manm fanmi ou oswa zanmi ou pou dokimante detay sou kriz ou yo ak nenpòt modèl kriz yo remake. Konsidere kreye yon jounal kriz. Ou kapab mande tou yon manm fanmi oswa yon zanmi pou eseye filme youn nan kriz ou yo, pou ou ka montre videyo a bay doktè ou.
Siy ak sentòm kriz
Kèk siy ak sentòm komen pandan yon kriz enkli:
- Pèt konesans oswa absans reyaksyon
- Mouvman misk envolontè
- Tranbleman nan tout kò a
- Ora (aura). Sa yo se sansasyon yon moun santi ki ka parèt kòm yon sansasyon toudenkou nan vant ki bay malèz, yon enkyetid ki vini bridsoukou, oswa yon santiman tankou si li te deja viv sitiyasyon an anvan. Yo ka enplike twoub vizyèl, sansoryèl, gou, oswa oditif.
- Konfizyon tanporè
- Chanjman nan lang
Epilepsi ak sipò sante mantal
Epilepsi ka lakòz santiman estrès, tristès, oswa enkyetid. Li trè komen pou moun ki gen epilepsi fè eksperyans sentòm tankou depresyon oswa enkyetid. Si ou gen difikilte ak pwoblèm sante mantal, pale ak PCP ou oswa newològ ou pou yo ka ede konekte ou ak swen ou bezwen an.
“Li enpòtan tou pou ou kreye yon anviwònman ki bay sipò bò kote w oswa chèche èd pwofesyonèl si w ap lite ak maladi w la, tankou sikoterapi oswa gwoup sipò,” Doktè Sakis di. “Ou pa pou kont ou.”
Konnen ki lè pou chèche plis èd oswa swen ijans pou epilepsi a.
Si ou fè kriz, li enpòtan pou enfòme moun ou fè konfyans sou siy avètisman kriz la ak sa yo kapab fè pou ede.
“Rezon nimewo en pou pale sou epilepsi ou se sekirite w. Li ka esansyèl pou enfòme fanmi, kòlèg travay, oswa lòt pwofesyonèl—tankou ekipaj vòl, pa egzanp, oswa dantis ou—sou posibilite pou genyen yon kriz,” Doktè. Sakis di.
Pasyan ki gen epilepsi nan yon gwoup sipò.
Gwoup sipò pou epilepsi a ka ede pasyan yo konekte ak lòt moun ki konprann eksperyans yo.
Kijan mwen dwe reyaji nan yon ijans epilepsi?
Se pa tout kriz ki se ijans, e pifò dire sèlman kèk minit. Sepandan, li enpòtan pou konnen kijan pou idantifye yon ijans. Yon kriz vin tounen yon ijans lè li dire lontan oswa lè plizyè kriz rive youn apre lòt.
Kèk siy yon ijans medikal epilepsi enkli:
- Kriz ki dire plis pase 5 minit
- Yon dezyèm kriz rive san moun nan pa refè apre premye a, oswa moun nan pa reprann konesans.
- Yon moun ki pa refè byen ant kriz yo, tankou pa reprann konesans oswa li pa respire ditou.
- Difikilte pou respire
- Yon blesi rive, oswa moun nan mande èd medikal
Si ou menm oswa yon moun ou renmen ap fè fas ak yon ijans medikal, suiv entuisyon ou epi rele 9-1-1 imedyatman.
Ki kesyon mwen ta dwe poze doktè mwen sou epilepsi?
Yon dyagnostik epilepsi ka santi l akablan epi li ka soulve anpil kesyon. Si ou gen enkyetid sou dyagnostik ou oswa tretman ou, pote yon lis kesyon bay doktè ou.
Kèk kesyon ou ka konsidere poze:
- Kijan yo fè dyagnostik epilepsi?
- Ki medikaman ki ka bon pou mwen?
- Ki lòt opsyon tretman mwen genyen? Kilè yo ta rekòmande operasyon?
- Èske mwen ka kondui ankò?
- Èske mwen ka toujou patisipe nan espò?
- Kijan mwen menm, oswa yon moun mwen renmen, ka kenbe oswa amelyore kalite lavi mwen?
- Kilè mwen bezwen chèche swen medikal ijans?
- Ki sentòm ki pi enpòtan pou mwen siveye yo? Kilè ou konseye pou mwen avize biwo ou si mwen remake chanjman nan sentòm yo?
- Ki opsyon tretman mwen genyen si kriz mwen yo vin pi mal?
- Èske gen nenpòt gwoup sipò pou pasyan oswa lòt resous ou ta ka rekòmande?
Epilepsi mande pou gen yon ekip ekspè nan swen sante epi edike moun ou fè konfyans pou asire sekirite ou. Pandan pa gen okenn gerizon pou epilepsi, gen anpil tretman ki disponib fasilman pou adapte ak kondisyon ou.
“Gen anpil etid k ap fèt menm pandan n ap pale a avèk espwa pou jwenn yon gerizon pou epilepsi,” Doktè Sakis di.