Ki sa ki yon estatin e èske mwen ta dwe pran youn?
Estatin yo se pami medikaman doktè preskri plis Ozetazini. Malgre sa, yon etid resan montre sèlman 35% moun ki ta ka benefisye de medikaman sa yo pou bese kolestewòl ap pran yo. Etid la, ki te pibliye an 2023 nan Annals of Internal Medicine, montre tou ke pifò granmoun ki gen pi gwo risk pou fè yon premye kriz kadyak oswa yon konjesyon serebral pa resevwa tretman ak estatin.
"Estatin yo se yon tretman ki trè efikas pou bese kolestewòl wo epi diminye risk kriz kadyak ak konjesyon serebral," se sa kadyològ Mass General Brigham Paul Ridker, MD, MPH. Doktè Ridker pran swen pasyan nan Brigham and Women's Hospital.
Kijan estatin yo travay?
Kolestewòl se yon kalite grès kò a bezwen pou l fonksyone nòmalman. Kò a pwodui kolestewòl nan fwa a. Soti la, li vwayaje nan san an. Nou jwenn kolestewòl tou nan kèk manje, sitou pwodwi ki soti nan bèt tankou vyann ak pwodui letye, ansanm ak kèk lwil twopikal tankou lwil kokoye.
"Kalite kolestewòl ki pi enpòtan pou konnen se LDL (lipoprotein ki gen dansite ki ba)," se sa Doktè . Ridker di. Yo rele LDL la souvan "move kolestewòl" paske li ka lakòz plak grès akimile sou miray atè yo.
Kolestewòl gen ladan tou HDL (lipoprotein ki gen dansite ki wo), yo rele "bon kolestewòl", paske li ede retire LDL anplis nan kò a. Lè gen twòp LDL epi pa gen ase HDL, plak yo ka bouche atè yo oswa lakòz fòmasyon boul san, Sa ogmante risk poukriz kadyak ak konjesyon serebral.
Si ou poko janm fè yon kriz kadyak oswa yon konjesyon serebral, bese LDL ou ka diminye risk pou sa rive. Si ou deja gen yon maladi kadyovaskilè, sa ede diminye risk pou yon lòt evènman rive. Estatin ede anpeche maladi kè ak konjesyon serebral nan ralanti pwodiksyon LDL nan fwa a pou trete kolestewòl wo (iperlipidemi) epi redwi akimilasyon plak.
"Kontwole kolestewòl ou ak yon estatin kapab diminye risk kriz kadyak ak konjesyon serebral anviwon 30%," se sa Doktè. Ridker di, li refere a rechèch anvan nan New England Journal of Medicine (jounal medikal Ameriken). "Se menm jan ak lè ou mete senti sekirite lè w monte nan yon machin. N ap eseye diminye risk ou pou yon move rezilta ki ta ka evite otreman."
Pou pifò moun, estatin se premye tretman nou rekòmande pou bese kolestewòl epi diminye risk kriz kadyak ak konjesyon serebral.
Paul Ridker, MD, MPH
- Kadyològ, Mass General Brigham
Kilè pou kòmanse pran estatin
Asosyasyon Kè Ameriken an (AHA) sijere ke nenpòt moun ki gen yon istwa maladi ateroskleroz (akimilasyon plak) ta dwe konsidere terapi estatin ak objektif pou fè nivo LDL ou desann pi ba pase 70 miligram pa desilit (mg/dL).
Pou moun ki pa gen ateroskleroz men ki gen gwo risk, AHA rekòmande estatin lè LDL la depase 190 mg/dL.
Doktè Ridker note ke yo ta dwe konsidere terapi estatin tou pou moun ki gen nivo LDL pi ba si yo gen dyabèt, gwo estimasyon risk pou tout lavi, oswa yon gwo istwa fanmi maladi kè nan yon laj jèn. "Pou pasyan sa yo, objektif terapi ak estatin se fè LDL la desann anba 100 mg/dL," li di.
Kèk faktè ki ka mete moun ki pa gen sentòm maladi kè nan pi gwo risk se:
- Maladi ren kwonik
- Nivo kalsyòm kowonè jan yo detekte pa yon eskanè kalsyòm atè kowonè (CAC), ki ka endike maladi atè kowonè
- Dyabèt
- Nivo wo lipoprotein(a) (pi gran pase 50 mg/dL), yon kalite LDL
- Enflamasyon, ki endike pa pwoteyin C-reyaktif (yon pwoteyin ki fèt nan fwa a) ki pi gran pase 2 mg/L
- Maladi atè periferik
- Gwo istwa fanmi maladi kè nan yon laj jèn
Paske ou ka gen kolestewòl LDL wo epi ou pa gen sentòm, li enpòtan pou fè tcheke kolestewòl ou regilyèman. « Pou vas majorite pasyan yo, sèl fason pou detekte sa a se lè w mezire kolestewòl ak yon senp tès san, ki an jeneral fèt kòm yon pati woutin nan chèk-ap anyèl ou, » Doktè Ridker di.
Chanjman nan fason lavi pou diminye kolestewòl
Si w an sante men kolestewòl ou wo, doktè w ka sijere chanjman nan fason lavi pou diminye LDL ou anvan w eseye yon estatin:
- Fè plis egzèsis: Aktivite ogmante kolestewòl HDL, ki ede diminye kolestewòl LDL.
- Amelyore rejim alimantè w: Evite ki gen anpil kolestewòl, grès satire, ak grès trans. Ajoute plis fib idrosolub, legim, ak asid gra omega-3 pou ede bese LDL epi ogmante HDL. Konsantre sou lwil ki bon pou sante, legim, grenn antye, bèt volay, ak pwason.
- . Pèdi pwa: Pwa anplis ka ogmante LDL epi bese HDL. Pèdi 5% a 10% nan pwa w ka diminye kolestewòl move a anpil.
- Sispann fimen: Nikotin fè mal nan kouch enteryè veso sangen yo, ogmante move kolestewòl, epi diminye bon kolestewòl. Sispann fimen amelyore veso sangen w yo ak HDL.
Si w pa kapab diminye kolestewòl LDL ou ase ak chanjman nan fason lavi sèlman, doktè w ka sijere ajoute yon estatin. Pasyan ki gen plis risk ki deja gen maladi kè oswa ki gen LDL wo jenetikman (iperlipidemi familyal) ka bezwen kòmanse yon estatin touswit anplis aplikasyon chanjman sa yo nan fason lavi.
« Sèvi ak yon estatin pa ranplase yon vi ki an sante. » Rejim alimantè, fè egzèsis, fè egzèsis, ak sispann fimen tout diminye risk kadyovaskilè epi yo tout vrèman enpòtan, » Doktè Ridker di.
Ki medikaman pou bese kolestewòl ki bon pou mwen?
Gen anpil estatin ki apwouve sou mache a, tankou atorvastatin (Lipitor®), rosuvastatin kalsyòm (Crestor®), simvastatin (Zocor®), ak pitavastatin (Livalo®). Si yon medikaman pa efikas, doktè w ka ajiste dòz ou, chanje w pou yon lòt estatin, oswa eseye yon konbinezon estatin. Estatin yo ka konbine tou ak lòt medikaman ki bese kolestewòl tankou ezetimibe ak asid bempedoic.
Efè segondè estatin
Depi premye estatin nan te apwouve pa Etazini. Food and Drug Administration (FDA) an 1987, anpil etid montre ke medikaman sa yo efikas epi san danje.
« Pi gwo chanjman nan pratik la pandan kèk deseni ki sot pase yo se konesans ke yo trè san danje. » Se poutèt sa, pasyan ki nan papòt risk ki pi ba yo kalifye pou pran dwòg sa yo, » Doktè Ridker di.
Doulè ak feblès nan misk se efè segondè estatin ki ra ki jeneralman disparèt avèk tan. Men Doktè Ridker di doulè nan misk pandan w ap pran yon estatin ka souvan koresponn ak yon lòt kòz. Plis pase 90% moun ki santi doulè nan misk pandan y ap pran yon estatin pa aktyèlman afekte pa estatin nan, dapre yon etid The Lancet an 2022.
Pou kèk moun, pran estatin ka ogmante yon ti kras risk pou devlope dyabèt tip 2. Yon etid The Lancet Diabetes & Endocrinology resan te jwenn ke estatin ogmante glikoz (sik nan san) yon ti kras, epi yo ka revele dyabèt kache pami moun ki deja pre-dyabetik ak nivo glikoz ki sou limit.
« Menm jan ak nenpòt entèvansyon, ou bezwen diskite sou risk ak benefis yo ak doktè w paske li konnen lòt bagay nan istwa medikal ou ki ta ka enpòtan. Men, pou vas majorite moun, estatin yo se premye rekòmandasyon nou pou bese kolestewòl ak pou diminye risk pou fè kriz kadyak ak AVC, » Doktè Ridker di.
Fè egzèsis ak manje yon rejim ekilibre ka ede tou bese kolestewòl.