Ki sa ki yon estatin e èske mwen ta dwe pran youn?
Estatin yo se pami medikaman doktè preskri plis Ozetazini. Malgre sa, yon etid resan montre sèlman 35% moun ki ta ka benefisye de medikaman sa yo pou bese kolestewòl ap pran yo. Etid la, ki te pibliye an 2023 nan Annals of Internal Medicine, te jwenn tou ke pifò granmoun ki gen pi gwo risk pou yon premye kriz kadyak oswa konjesyon serebral pa resevwa estatin.
“Estatin yo se yon tretman ki trè efikas pou bese kolestewòl wo epi diminye risk kriz kadyak ak konjesyon serebral,” se sa kadyològ Mass General Brigham Paul Ridker, MD, MPH di. Doktè Ridker pran swen pasyan nan Brigham and Women’s Hospital.
Kijan estatin yo travay?
Kolestewòl se yon grès nesesè kò a bezwen pou l fonksyone. Kò a pwodui kolestewòl nan fwa a. Soti la, li vwayaje nan san an. Ou jwenn kolestewòl nan sa w manje tou lè w manje sèten manje, sitou pwodui ki soti nan bèt tankou vyann ak pwodui letye, ansanm ak kèk lwil twopikal tankou lwil kokoye.
“Eleman kolestewòl ki pi enpòtan pou konnen an se lipoproteyin ki gen dansite ki ba (LDL),” di Doktè. Ridker di. Yo rele LDL la souvan "move kolestewòl" paske li ka lakòz plak grès akimile sou miray atè yo.
Kolestewòl gen ladan tou HDL (lipoprotein ki gen dansite ki wo), yo rele "bon kolestewòl", paske li ede retire LDL anplis nan kò a. Lè gen twòp LDL epi pa gen ase HDL, plak yo ka bloke sikilasyon san an oswa lakòz boul san fòme, sa ki ka mennen nan kriz kadyak ak konjesyon serebral.
Si ou poko janm fè yon kriz kadyak oswa yon konjesyon serebral, bese LDL ou ka diminye risk pou sa rive. Si ou deja gen yon maladi kadyovaskilè, sa ede diminye risk pou yon lòt evènman rive. Estatin ede anpeche maladi kè ak konjesyon serebral lè yo ralanti pwodiksyon LDL nan fwa a pou trete kolestewòl wo (iperlipidemi) epi diminye akimilasyon plak.
“Kontwole kolestewòl ou ak yon estatin ka diminye risk pou w fè kriz kadyak oswa konjesyon serebral nan 30 %,” di Doktè. Ridker, an referans a rechèch anvan nan New England Journal of Medicine. "Se menm jan ak lè ou mete senti sekirite lè w monte nan yon machin. N ap eseye diminye risk pou yon pwoblèm grav ki ta ka evite rive w.”
Pou pifò moun, estatin se premye tretman nou rekòmande pou bese kolestewòl epi diminye risk kriz kadyak ak konjesyon serebral.
Paul Ridker, MD, MPH
- Cardiologist, Mass General Brigham
Kilè pou kòmanse pran estatin
Asosyasyon Kè Ameriken an (AHA) konseye nenpòt moun ki deja gen maladi ateroskleroz (plak ki akimile nan atè yo) pou l konsidere pran estatin. Objektif la se fè nivo LDL li desann anba 70 miligram pa desilit (mg/dL).
Pou moun ki pa gen istwa maladi ateroskleroz men ki gen gwo risk, AHA rekòmande terapi estatin avèk anpil fòs lè LDL la depase 190 mg/dL.
Doktè Ridker fè konnen moun ki gen nivo LDL pi ba ta dwe konsidere pran estatin tou si yo gen dyabèt, si risk yo pou yo fè maladi kè pandan lavi yo wo oswa si anpil moun nan fanmi yo te fè maladi kè lè yo te jèn. “Pou pasyan sa yo k ap pran mezi pou anpeche yon premye pwoblèm kè oswa konjesyon serebral, objektif tretman ak estatin se fè nivo LDL la desann anba 100 mg/dL,” li di.
Kèk faktè ki ka mete moun ki pa gen sentòm maladi kè nan pi gwo risk se:
- Maladi ren kwonik
- Nivo kalsyòm nan atè kowonè yo, jan yon eskanè kalsyòm nan atè kowonè (CAC) detekte yo, ki ka endike maladi atè kowonè
- Dyabèt
- Nivo wo lipoprotein(a) (ki depase 50 mg/dL), yon kalite LDL
- Enflamasyon, ki endike pa pwoteyin C-reyaktif (yon pwoteyin fwa a pwodui) ki depase 2 mg/L
- Maladi atè periferik
- Anpil moun nan fanmi an ki te fè maladi kè lè yo te jèn
Paske ou ka gen kolestewòl LDL wo san ou pa gen sentòm, li enpòtan pou fè tcheke kolestewòl ou regilyèman. “Pou pifò pasyan yo, sèl fason pou konnen si LDL yo wo se fè yon senp tès san pou mezire kolestewòl. Anjeneral, yo fè tès sa a pandan egzamen medikal ou fè chak ane,” di Doktè. Ridker di.
Chanjman nan fason lavi pou diminye kolestewòl
Si w an sante men kolestewòl ou wo, doktè w ka sijere chanjman nan fason lavi pou diminye LDL ou anvan w eseye yon estatin:
- Fè plis egzèsis: Aktivite ogmante kolestewòl HDL, ki ede diminye kolestewòl LDL.
- Amelyore rejim alimantè w: Evite manje ki gen anpil kolestewòl, grès satire ak grès trans. Ajoute plis fib idrosolub, legim, ak asid gra omega-3 pou ede bese LDL epi ogmante HDL. Chwazi lwil ki bon pou sante, legim, pwa, sereyal antye, vyann volay ak pwason.
- Pèdi pwa: Pwa anplis ka ogmante LDL epi bese HDL. Pèdi 5 % a 10 % nan pwa w ka diminye move kolestewòl la anpil.
- Sispann fimen: Nikotin fè mal nan kouch enteryè veso sangen yo, ogmante move kolestewòl, epi diminye bon kolestewòl. Sispann fimen amelyore veso sangen w yo ak HDL.
Si w pa kapab diminye kolestewòl LDL ou ase ak chanjman nan fason lavi sèlman, doktè w ka sijere ajoute yon estatin. Pasyan ki gen plis risk ki deja gen maladi kè oswa ki gen LDL wo jenetikman (iperlipidemi familyal) ka bezwen kòmanse yon estatin touswit anplis aplikasyon chanjman sa yo nan fason lavi.
« Sèvi ak yon estatin pa ranplase yon vi ki an sante. Bon jan manje, egzèsis ak sispann fimen ede diminye risk pou maladi kè ak veso sangen. Yo tout enpòtan anpil,” di Doktè Ridker di.
Ki medikaman pou bese kolestewòl ki bon pou mwen?
Gen anpil estatin ki apwouve sou mache a, tankou atorvastatin (Lipitor®), rosuvastatin kalsyòm (Crestor®), simvastatin (Zocor®), ak pitavastatin (Livalo®). Si yon medikaman pa efikas, doktè w ka ajiste dòz la, ba w yon lòt estatin oswa eseye konbine plizyè estatin. Estatin yo ka konbine tou ak lòt medikaman ki bese kolestewòl tankou ezetimibe ak asid bempedoic.
Efè segondè estatin yo
Depi premye estatin nan te apwouve pa Ajans Etazini pou Kontwòl Manje ak Medikaman (FDA) an 1987, anpil etid montre medikaman sa yo efikas epi yo san danje.
« Pi gwo chanjman nan pratik la pandan kèk deseni ki sot pase yo se konesans ke yo trè san danje. Se poutèt sa, pasyan ki gen nivo risk ki pi ba toujou kalifye pou pran medikaman sa yo », di Doktè Ridker di.
Doulè ak feblès nan misk se efè segondè estatin ki ra ki jeneralman disparèt avèk tan. Men Doktè Ridker di doulè nan misk pandan w ap pran yon estatin ka souvan koresponn ak yon lòt kòz. Plis pase 90 % moun ki santi doulè nan misk pandan y ap pran yon estatin pa gen doulè sa a akoz estatin nan, dapre yon etid ki te parèt an 2022 nan The Lancet.
Pou kèk moun, pran estatin ka ogmante yon ti kras risk pou devlope dyabèt tip 2. Yon etid resan nan The Lancet Diabetes & Endocrinology montre estatin yo ka ogmante glikoz (sik nan san) yon ti kras. Yo ka fè wè tou dyabèt ki te deja kòmanse lakay moun ki te prèske gen dyabèt epi ki te gen nivo sik nan san yo toupre limit la.
“Pou nenpòt entèvansyon medikal, pale ak doktè ou sou risk ak avantaj yo. Li konnen lòt bagay nan istwa medikal ou ki ka enpòtan. Men, pou gran majorite moun, estatin yo se premye tretman nou rekòmande pou bese kolestewòl epi diminye risk pou fè kriz kadyak ak konjesyon serebral,” di Doktè. Ridker di.
Fè egzèsis ak manje yon rejim ekilibre ka ede tou bese kolestewòl.